เข้าใจโครงสร้างผิวของคุณ ทีละชั้น ทีละชั้น

skin layers

คุณทราบหรือไม่ว่า ประมาณ 15% ของน้ำหนักตัวของคุณคือผิวหนัง และถ้าหากคุณคิดว่านั่นเป็นปริมาณที่มาก โปรดอย่าลืมว่าผิวหนังเป็นอวัยวะที่ใหญ่ที่สุดและสำคัญที่สุดอวัยวะหนึ่งของคุณ การทำความเข้าใจเกี่ยวกับโครงสร้างของผิวหนังจึงเป็นขั้นตอนแรกในการรักษาสุขภาพของเกราะป้องกันร่างกายต่อโลกภายนอก

หน้าที่ของผิวหนัง

ผิวหนังของคุณประกอบกันเป็นส่วนใหญ่ของระบบอวัยวะที่ปกคลุมร่างกาย ระบบอวัยวะนี้มีเส้นผม, เล็บ และต่อมต่าง ๆ ที่ผลิตเหงื่อและน้ำมัน หน้าที่หลัก 3 ประการของระบบปกคลุมร่างกายคือ ป้องกัน, ควบคุม และเกี่ยวข้องกับการรับความรู้สึก

หน้าที่พื้นฐานของผิวหนังในระบบปกคลุมร่างกายคือเป็นเกราะป้องกัน โดยให้การป้องกันร่างกายจากองค์ประกอบต่าง ๆ ของสิ่งแวดล้อม เช่น อุณหภูมิ, เชื้อแบคทีเรีย, สารเคมี, แสงแดด และอื่น ๆ  ส่วนเส้นเลือดในผิวหนังช่วยควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย และผิวหนังยังเป็นส่วนที่ร่างกายใช้แสงแดดในการผลิตวิตามิน D อีกด้วย 

ชั้นของผิวหนัง

ผิวหนังของคุณทำหน้าที่สำคัญหลายอย่างและทั้ง 3 ชั้นของผิวหนังต่างก็มีบทบาทในหน้าที่เหล่านั้น

ชั้นหนังกำพร้า

ชั้นอีพิเดอมิสหรือชั้นหนังกำพร้าเป็นชั้นบนสุดของผิวหนัง ซึ่งประกอบด้วยเซลล์ผิวหลายล้านเซลล์ยึดติดกันด้วยไขมัน ซึ่งทำให้เกิดเกราะป้องกันที่ยืดหยุ่นและมีหน้าที่ควบคุมปริมาณน้ำที่ระเหยออกจากร่างกายของคุณ

ชั้นนอกสุดของชั้นหนังกำพร้าหรือชั้นสตราตัม คอร์เนียม (stratum coreneum) ประกอบด้วยชั้นของเซลล์รูปร่างแบน  บริเวณชั้นล่างสุดของชั้นหนังกำพร้าคือชั้นเบเซิล (basal layer) ซึ่งประกอบด้วยโปรตีนที่เรียงตัวกันเป็นชั้น ๆ ในแนวตั้งเหมือนคอลัมน์และเป็นบริเวณที่สร้างเซลล์ผิวใหม่ โดยชั้นนี้เป็นเพียงส่วนเดียวของหนังกำพร้าทั้ง 5 ส่วนที่นิวเคลียสของเซลล์มีการแบ่งตัว (mitosis) เซลล์ผิวที่ตายแล้วจะหลุดออกจากชั้นบนสุด และเซลล์ผิวที่เกิดใหม่จะค่อย ๆ เคลื่อนตัวจากชั้นเบเซิลขึ้นมาทดแทนผิวชั้นบน

หนังกำพร้าของคุณประกอบด้วยเซลล์ 4 ประเภท ซึ่งส่วนใหญ่คือคีราติโนไซต์ (keratinocytes) ซึ่งประกอบกันเป็นเกราะป้องกันน้ำ  เมลานินหรือเม็ดสีถูกผลิตในเซลล์เมลาโนไซด์ (melanocytes) ของหนังกำพร้า  เซลล์แลงเกอร์ฮานส์ (Langerhans) และเมอร์เคลส์ (Merkel) เป็นเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิต้านทานและการรับความรู้สึกตามลำดับ

ผิวชั้นหนังแท้ 

ชั้นต่อไปของผิวหนังคือชั้นเดอมิสหรือชั้นหนังแท้ ซึ่งเป็นชั้นที่อยู่ใต้ชั้นหนังกำพร้าและมีหน้าที่หลากหลาย

ในชั้นนี้จะมีรากผม, เส้นประสาท, เส้นเลือด และต่อมเหงื่อที่ช่วยควบคุมอุณหภูมิของร่างกายและกำจัดของเสีย ผิวชั้นหนังแท้ยังมีต่อมไขมัน (sebaceous) ที่ช่วยให้ผิวของคุณดูนุ่มนวลเรียบเนียนและกันน้ำด้วย

ผิวชั้นหนังแท้มี 2 ส่วนคือ ชั้นพาพิลารี่ (papillary) และชั้นเรคติคิวล่าร์ (reticular) ชั้นพาพิลารี่มีลักษณะเป็นคลื่นเว้าเข้าไปในชั้นหนังกำพร้าซึ่งช่วยในการส่งเลือดและสารอาหารให้กับหนังกำพร้า ชั้นเรคติคิวล่าร์เป็นชั้นที่มีความหนาและอยู่ลึกลงไปซึ่งเป็นชั้นที่มีคอลลาเจนและอีลาสตินที่ช่วยให้ผิวมีความยืดหยุ่นและแข็งแรง นอกจากนั้นในชั้นนี้ยังมีรูขุมขนและต่อมขุมขนอยู่ด้วย

เนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง

เนื้อเยื่อใต้ผิวหนังเป็นชั้นใต้สุดของระบบปกคลุมร่างกาย ซึ่งเป็นบริเวณที่ใช้เก็บสะสมไขมัน เนื้อเยื่อส่วนนี้ประกอบไปด้วยเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่ยึดผิวหนังชั้นหนังแท้กับกล้ามเนื้อและกระดูก และยังช่วยรองรับหลอดเลือด, เส้นประสาท และต่อมต่าง ๆ ในผิวชั้นหนังแท้ 

องค์ประกอบสำคัญของผิวหนัง

ส่วนประกอบพื้นฐานของผิวหนังเป็นกลุ่มของโปรตีน, ไขมัน และเปปไทด์ที่ให้ความยืดหยุ่นและความแข็งแรง โดยมีองค์ประกอบหลักคือ

  • อีลาสติน – โปรตีนที่สร้างเนื้อเยื่อเกี่ยวพันยืดหยุ่น พบในผิวชั้นหนังแท้
  • เคราติน – โปรตีนที่เป็นโครงสร้างสำคัญของผิวหนังชั้นนอกสุด
  • คอลลาเจน – กรดอะมิโนสายยาวซึ่งเป็นโครงสร้างของโปรตีนส่วนใหญ่ที่พบในผิวหนัง
  • ไขมัน – ‘ปูน’ ธรรมชาติที่ช่วยกักเก็บความชื้นและยึดเซลล์เข้าไว้ด้วยกัน
  • เปปไทด์ – สายโซ่ของกรดอะมิโนที่ส่งสัญญาณให้เซลล์ทำงาน

ยิ่งคุณรู้มากเท่าไหร่

การเรียนรู้พื้นฐานเหล่านี้จะช่วยให้คุณมีความเข้าใจมากขึ้นเกี่ยวกับวิธีการดูแลและบำรุงผิวของคุณอย่างเหมาะสม และตอนนี้เมื่อคุณได้รู้ถึงพื้นฐานโครงสร้างของผิวแล้ว เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับบทบาทสำคัญของสารอาหารที่มีต่อสุขภาพผิวที่ดี